Cisza wyborcza – czym jest, ile i do kiedy trwa, kogo obowiązuje?

W kolejnych akapitach znajdziesz:

• definicję ciszy wyborczej oraz powód, dla którego ją wprowadzono,
• precyzyjne ramy czasowe – od kiedy i do kiedy obowiązuje,
• katalog zachowań zakazanych i dozwolonych w tym okresie,
• zasady dotyczące sondaży, exit poll i late poll,
• reguły ciszy wyborczej w internecie i mediach społecznościowych,
• wysokość kar oraz informację, kto pilnuje przestrzegania przepisów.

Co to jest cisza wyborcza? Po co została wprowadzona?

Cisza wyborcza to okres, w którym zabronione jest prowadzenie jakiejkolwiek agitacji (dotyczy to także publikowania wyników sondaży np. dotyczących przewidywanych wyników głosowania). Jej celem jest bowiem to, aby dać wyborcy czas na podjęcie spokojnej i przemyślanej decyzji – bez presji i prób wpływania w trakcie samego głosowania. Tu jeszcze dwie ważne definicje:

• Agitacja (czyli czynność) oznacza publiczne nakłanianie lub zachęcanie do głosowania w określony sposób, w tym na kandydata konkretnego komitetu – a więc czynność.
• Cisza wyborcza (rozumiana jako stan prawny) obejmuje okres po zakończeniu kampanii, w którym ta czynność jest zabroniona pod groźbą kary.

Kto jej pilnuje? Jakie kary grożą za złamanie przepisów prawa?

Tu musimy odróżnić dwie kwestie, a zarazem dwa obszary odpowiedzialności oraz kompetencji. O ile Państwowa Komisja Wyborcza wydaje wytyczne i wyjaśnienia, o tyle nie ocenia pojedynczych przypadków (ani nie nakłada też kar). Za przyjmowanie zgłoszeń dotyczących naruszeń odpowiada policja, same sprawy prowadzi zaś prokuratura, a rozstrzyga je sąd. Jeśli chodzi o sankcje – tu również warto rozgraniczyć kilka obszarów.

• Agitacja w okresie ciszy to wykroczenie zagrożone grzywną do kilku tysięcy zł.
• Podanie do publicznej wiadomości wyników sondaży jest już z kolei przestępstwem, za które grozi grzywna liczona już w setkach tysięcy złotych.

Dysproporcja kar i realne kłopoty z ich egzekwowaniem sprawiają, że sam sens utrzymania ciszy bywa dziś mocno kwestionowany. Przykładowo – w Niemczech czy Stanach Zjednoczonych zakaz agitacji w dniu głosowania w ogóle nie obowiązuje w ogóle, natomiast we Francji – istnieje, ale obejmuje węższy zakres.

Od kiedy i do kiedy obowiązuje? Ramy czasowe ciszy podczas wyborów.

Zakaz obejmuje sam dzień głosowania wraz z 24 godzinami, które go poprzedzają. Start ciszy następuje o północy w dniu poprzedzającym wybory. Koniec z kolei przychodzi z chwilą zakończenia głosowania, czyli w niedzielę o godzinie 21:00. W wyjątkowych sytuacjach* obwodowa komisja wyborcza może podjąć decyzję o przedłużeniu głosowania.

Co istotne – realnie dzieje się to dopiero w momencie zamknięcia ostatniego lokalu (co nie zawsze jest równoznaczne z „wybiciem” 21:00 na zegarze). Bowiem może zdarzyć się tak, że o tej godzinie przed lub w lokalu będą jeszcze przebywać wyborcy, którzy chcą oddać głos. Do takich zdarzeń dochodziło, chociażby podczas ostatnich wyborów prezydenckich.

Pierwsze prognozy wyników (dzięki sondażom exit, a potem uzupełnionym – late poll) poznasz po formalnym końcu ciszy.

* Z powodu zdarzeń nadzwyczajnych, np. awarii, katastrofy budowlanej itp.

Kto musi przestrzegać przepisów? Kogo dotyczy cisza wyborcza?

Odpowiadając – wszyscy przebywający na terytorium RP – bez żadnych wyjątków. Tak samo obejmuje ona kandydatów i komitety wyborczych, partie polityczne, media tradycyjne oraz internetowe, organizacje społeczne, firmy, a także osoby prywatne (w tym użytkowników social mediów).

Żeby było jasne – o całości rozstrzyga tzw. kryterium publiczności. O ile rozmowa przy rodzinnym stole albo w zamkniętej, niepublicznej grupie znajomych nie jest agitacją publiczną, o tyle ten sam pogląd, ale wyrażony wpisem na otwartym profilu – już tak.

Co można, a czego nie wolno robić w czasie trwania ciszy wyborczej?

Katalog zaczerpnięty z Kodeksu wyborczego oraz wytycznych PKW uwzględnia, chociażby:

• zwoływanie zgromadzeń oraz organizowanie pochodów i manifestacji o charakterze wyborczym,
• wygłaszanie przemówień, kolportaż ulotek oraz rozdawanie i wręczanie gadżetów wyborczych,
• emisja spotów i reklam wyborczych w mediach oraz w internecie,
• jazda pojazdem oklejonym materiałami wyborczymi (co ciekawe, ten sam pojazd zaparkowany na ulicy jest już dopuszczalny),
• przemieszczanie, zrywanie i modyfikowanie rozwieszonych wcześniej plakatów oraz banerów,
• publikowanie sondaży (przedwyborczych dotyczących przewidywanych zachowań i wyników, jak i badań prowadzonych w dniu głosowania).

W czasie ciszy wolno natomiast prowadzić prywatne rozmowy o polityce, informować o technicznych aspektach głosowania (godzinach otwarcia lokali, sposobie oddania ważnego głosu, sprawdzeniu swojego obwodu), a także podawać dane o frekwencji (to zresztą robi sama PKW). Wolno też relacjonować przebieg głosowania, o ile relacja nie zawiera zachęty do głosowania w określony sposób.

Jeśli chodzi o materiały wyborcze, w tym szczególnie plakaty i banery (ale rozwieszone jeszcze przed startem ciszy), to nie trzeba ich usuwać z przestrzeni publicznej. Jednakże nie wolno ich także zrywać, przenosić ani modyfikować (osobno wyjaśniamy, gdzie można wieszać plakaty wyborcze).

W internecie i w mediach społecznościowych

To chyba najbardziej problematyczny obszar całej ciszy. Wszystko przez to, że przepisy powstały głównie w czasach, gdy nikt nie myślał o platformach społecznościowych. Prawo nie różnicuje nośnika, więc cisza obowiązuje tak samo na Facebooku, Instagramie, TikToku, X, YouTubie i w komentarzach na portalach. Diabeł tkwi w konkretach:

• nowy post agitacyjny opublikowany w czasie ciszy – jest zakazany,
• post opublikowany przed ciszą – możesz zostawić, ale nie edytuj go i nie promuj,
• udostępnienie starego wpisu w trakcie ciszy – jest traktowane jak nowa publikacja, więc także zakazane,
• publikacja zaplanowana automatycznie na czas ciszy – również zakazana.

Trochę inaczej wygląda to w kwestii polubień (lajków itp.), gdzie nie ma jednolitej wykładni prawa. O ile pozostawienie samej reakcji trudno uznać za publiczne nakłanianie, o tyle pozostawienie komentarza, który zachęca do głosowania – już tak.

W lokalu wyborczym (i jego okolicach)

W dniu głosowania obowiązują reguły, które są dodatkowo zaostrzone terytorialnie. Zakaz agitacji zaczyna obejmować bowiem lokal wyborczy oraz teren całego budynku, w którym się on znajduje. W praktyce oznacza to zakaz eksponowania napisów, znaków, symboli, a także ubrań i przypinek kojarzonych z konkretnymi kandydatami lub komitetami. Nie wolno też prowadzić rozmów agitacyjnych (np. w kolejce do urny).

Szukasz wsparcia w prowadzeniu kampanii zgodnej z przepisami?

Cisza wyborcza to tylko jeden z momentów, w których łatwo o kosztowną wpadkę, a cała kampania jest wręcz „usiana” takimi punktami.

Nasza agencja marketingu politycznego prowadzi kandydatów, sztaby i komitety przez każdy z tych etapów, pilnując skuteczności przekazu. Jeśli chcesz mieć u boku partnera, któremu możesz zaufać – przejdź do kontaktu i porozmawiajmy o szczegółach współpracy.

Czytaj więcej