Jak zostać senatorem w Polsce?

W dalszej części znajdziesz:

• definicję funkcji senatora oraz jego rolę w państwie,
• pełną listę wymagań dla kandydata na senatora,
• przesłanki wykluczające z biernego prawa wyborczego,
• procedurę rejestracji kandydata oraz specyfikę kampanii w okręgu jednomandatowym,
• orientacyjne koszty kampanii i jej dopuszczalne źródła finansowania.

Kim jest senator i jaką rolę pełni w państwie?

Senator zasiada w Senacie, czyli tzw. izbie wyższej parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej (to ten organ wraz z Sejmem tworzy władzę ustawodawczą). Głównym zadaniem senatorów jest rozpatrywanie ustaw uchwalanych przez Sejm (przyjmowanie bez zmian, wnoszenie poprawek lub odrzucanie).

Mandat senatora ma charakter wolny, co oznacza, że reprezentuje on cały naród, a nie wyłącznie mieszkańców swojego okręgu. Należy jednak słusznie zaznaczyć, że w praktyce dyscyplina klubowa odgrywa istotną rolę.

Kto może kandydować, aby objąć mandat senatora RP?

Warto wiedzieć, że warunki dla kandydatów na senatorów są surowsze niż dla posłów. Różnice widać też w systemie wyborczym. W każdym ze 100 jednomandatowych okręgów mandat może otrzymać tylko jeden kandydat, który otrzymał największą liczbę ważnie oddanych głosów. Polski model wyraźnie różni się od rozwiązań zagranicznych. Przykładowo – we Francji obowiązuje większość bezwzględna w dwóch turach, a w Australii stosuje się system preferencyjny.

Wymagania, aby zostać senatorem – lista warunków

Aby kandydować w wyborach senatorskich, trzeba spełnić ściśle określony zestaw kryteriów:

• posiadanie obywatelstwa polskiego,
• przekroczenie określonego przepisami wieku,
• korzystanie z pełni praw publicznych,
• niekaralność za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego,
• niekaralność za umyślne przestępstwo skarbowe.

Ile lat trzeba mieć, żeby zostać senatorem?

Wybrany do Senatu może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat (decydujący jest dzień głosowania). Dla porównania, we Włoszech minimalny wiek senatora to 40 lat, w USA – 30 lat, a we Francji – jedynie 24 lata. W Polsce można więc uznać, że jest „wypośrodkowany”.

W praktyce jednak formalny próg 30 lat ma niewiele wspólnego z rzeczywistym progiem wejścia do tej izby wyższej. Senat XI kadencji, wybrany 15 października 2023 roku, ma najwyższą średnią wieku w historii izby od 1989 roku – 61 lat. Tylko jeden senator nie ukończył 40 lat, 17 senatorów ma ponad 70 lat, a jeden przekroczył 80.

Za faktyczny próg możemy więc (umownie) uznać przedział między 55 a 60 rokiem życia. Oczywiście, młody wiek nie jest formalnym minusem, aczkolwiek – „w starciu” z bardziej doświadczonymi rywalami – może stanowić poważne wyzwanie – głównie wizerunkowe.

Czy do objęcia tego mandatu potrzebne jest wykształcenie?

Odpowiedź brzmi krótko, czyli… nie. Formalnie senatorem może zostać zarówno osoba z wykształceniem podstawowym, jak i z tytułem profesorskim.

Jednak w tym przypadku mamy do czynienia z podobnym schematem, jak w przypadku wieku (czytaj: teoria sobie, a praktyka sobie). W rzeczywistości skład polskiego Senatu zdecydowanie jest zdominowany przez osoby z wykształceniem wyższym (najczęściej w obszarze prawa, medycyny, ekonomii, nauk humanistycznych lub rolnictwa). Dzieje się tak głównie dlatego, że wyborcy w okręgu jednomandatowym chętniej oddają głos na osoby już rozpoznawalne lokalnie, posiadające autorytet zawodowy, naukowy lub społeczny.

Przeciwwskazania, czyli kto nie może pełnić tej funkcji w państwie?

Z biernego prawa wyborczego do Senatu wykluczają: brak obywatelstwa polskiego, nieukończenie 30 lat na dzień wyborów, ubezwłasnowolnienie prawomocnym wyrokiem sądu, pozbawienie praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu, pozbawienie praw wyborczych orzeczeniem Trybunału Stanu, a także skazanie prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Podobnie, jak w przypadku Sejmu – obowiązuje też zakaz łączenia stanowisk. To oznacza, że mandatu senatora nie można sprawować jednocześnie z funkcją Prezesa NBP, Prezesa NIK, Rzecznika Praw Obywatelskich, członka Rady Polityki Pieniężnej, członka KRRiT, a także z urzędem sędziego, prokuratora, urzędnika służby cywilnej, żołnierza zawodowego oraz funkcjonariusza Policji lub służb specjalnych. Ponadto, co wydaje się jasne – senator nie może też równocześnie sprawować mandatu poselskiego.

Jak kandydować i przeprowadzić kampanię wyborczą do polskiego Senatu?

Do mandatu prowadzą 2 drogi. Albo kandydowanie z listy partii politycznej (lub koalicji), albo z komitetu wyborczego wyborców – utworzonego przez osoby niezrzeszone. W teorii więc kandydowanie niezależne ma większe szanse niż w przypadku Sejmu (albowiem jednomandatowe okręgi w założeniu miały premiować indywidualną rozpoznawalność oraz lokalny autorytet). Rzeczywistość ostatnich wyborów weryfikuje i obala tę optymistyczną narrację.

W 2023 roku tzw. Pakt Senacki (stanowiący porozumienie partii KO, PSL, Polski 2050 i Lewicy) zdobył większość w formie aż 66 mandatów – wystawiając w każdym okręgu jednego wspólnego kandydata. Natomiast wszyscy senatorowie określani mianem „niezależnych” w tej kadencji startowali wyłącznie po uzyskaniu poparcia całej koalicji opozycyjnej. Żaden nie wygrał własnym wysiłkiem, bez wcześniejszej koordynacji z dużym blokiem politycznym. Modelowym przykładem w tej kwestii jest Krzysztof Kwiatkowski – były prezes NIK, formalnie bezpartyjny.

Rejestracja kandydata na senatora – krok po kroku

Procedura rejestracyjna składa się z kilku etapów, w tym takich, jak:

1. utworzenie komitetu wyborczego (partii politycznej, koalicji lub komitetu wyborczego wyborców),
2. zarejestrowanie komitetu we właściwym organie wyborczym (PKW lub okręgowa komisja wyborcza),
3. uzyskanie pisemnej zgody kandydata na kandydowanie,
4. skompletowanie oświadczeń kandydata (m.in. o niekaralności oraz oświadczenia lustracyjnego dla osób urodzonych przed 1 sierpnia 1972 roku),
5. zebranie co najmniej 2000 podpisów poparcia w okręgu,
6. złożenie zgłoszenia kandydata w okręgowej komisji wyborczej w terminie wyznaczonym kalendarzem wyborczym.

Jak wygląda i ile kosztuje kampania wyborcza do Senatu?

Skuteczna kampania (z uwagi na jej specyfikę, w której wygrywa tylko 1 osoba) – musi łączyć w sobie działania offline i online. Tu na uwagę zasługują przede wszystkim ulotki, plakaty, banery, materiały listowe, spotkania w mniejszych miejscowościach, akcje door-to-door oraz obecność w prasie regionalnej (a także w lokalnych rozgłośniach radiowych). Z kolei w kanale online warto skupiać się na stronie internetowej kandydata, a zwłaszcza kampaniach w mediach społecznościowych (szczególnie na Facebooku i YouTube, a coraz częściej również na TikToku).

Jeśli chodzi o sam koszt takiej kampanii – z jednej strony zależy on od ustalonego przez PKW limitu wydatków (nie wolno go przekroczyć). Z drugiej strony – decydują o nim posiadane środki, które mogą pochodzić z wpłat osób fizycznych na fundusz wyborczy komitetu, kredytu bankowego (dostępnego wyłącznie dla komitetów wyborczych partii politycznych) oraz środków własnych kandydata (jednak do określonego ustawowo limitu).

Dla przykładu: w ostatnich wyborach parlamentarnych limit dla komitetu wyborczego pojedynczego kandydata na senatora wynosił zazwyczaj od 100 do 200 tysięcy złotych, w zależności od okręgu. Aczkolwiek rzeczywiste budżety bywają znacznie niższe i często oscylują w granicach 50 – 120 tysięcy złotych.

Najczęściej takie środki są alokowane w takich obszarach, jak druk materiałów (ulotki, plakaty, banery), wynajem powierzchni reklamowych (billboardy, citylighty), kampanie w internecie, a także pokrywają koszty obsługi sztabu.

Szukasz wsparcia w prowadzeniu kampanii do Senatu?

Rywalizacja w jednomandatowych okręgach bywa naprawdę zacięta. Jeżeli zależy Ci na wyniku i czujesz, że potrzebujesz pomocy ekspertów – sięgnij po usługi naszej agencji marketingu politycznego. Zapewniamy profesjonalne wsparcie kandydatom do Senatu na każdym etapie kampanii. Po szczegóły dotyczące współpracy zapraszamy do kontaktu.

Czytaj więcej